معرق مشبک توت زاری

حدود 15 سال در رشته هنری معرق و مشبک تجربه دارم در سال 91 به عنوان بانوی نمونه استان همدان معرفی شدم

پیدایش معرق
نویسنده : مرضیه توت زاری - ساعت ٩:۳٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٩ فروردین ،۱۳٩٤

معنی لغوی معرق هر چیز رگه دار است ولی مفهوم آن درهنر، ایجاد نقش‌ها و طرح‌ های زیبایی 

دوربری و تلفیق چوب‌های رنگی روی زمینه ای از چوب یا پلی استر سیاه شکل می‌گیرد. تاریخ پیدایش این هنر به درستی مشخص نیست ولی از 

تطبیق آن با هنر کاشی کاری، بدون شک رابطه این دو هنر را درمی‌یابیم . برای آشنایی با ریشه ی این هنر، صحبت از تاریخ تکوین به میان می‌آید 

و به عنوان مقدمه می‌توان از گنبد سرخ مراغه که در زمان ایلخانیان ساخته شده است، یاد کرد ، این گنبد نوع بسیار ساده ی کاشی کاری بدین سبک است.


کاشی کاری معرق در دوران مغول نیز به همین منوال بود و تداول آن در عصر صفوی به اوج شکوفایی خود رسید و آثار ارزنده ای در هنر کاشی کاری

 پدید آمد. این شکوفایی در زمان افاغنه و زندیه رو به افول نهاد. در دوران قاجاریه نیز کاشی کاری معرق، تقلیدی ناقص از آثار گذشتگان بود. تا این

 دوران نقش هایی که در کاشی کاری معرق به کار برده می‌ شد نقش‌ها ی اسلیمی‌بود. اما با سفر عده ای از هنرمندان به اروپا و گرایش آنان به 

هنر و فرهنگ اروپایی، تغییرات و دگرگونی‌های بسیاری در نقشهای کاشی کاری به عمل آمد و از آن پس طرح انسان و دیگر اشکال مانند اسلحه 

جنگی در هنر کاشی کاری دوران قاجاریه نمایان شد.



یکی از نمونه‌های قدیمی ‌موجود آمیزه ی این دو هنر، دری قدیمی ‌و بزرگ، متعلق به عصر قاجاریه است که در ضلع شمال غربی محوطه وزارت

 آموزش و پرورش فعلی قرار دارد. ارتفاع این ساختمان در حدود چهار و نیم متر و عرض آن سه متر است .


 سابقه ی معرق کاری و آموزش آن در اداره کل هنرهای سنتی به سال ۱۳۰۹ ه. ش برمی‌گردد. از سال ۱۳۶۰ به استناد موافقتنامه معاونت فرهنگی 

وقت، واحد آموزش مستقلی برای تعلیم هنرهای سنتی آغاز به کارکرد و سرانجام در سال ۱۳۶۲ تأسیس رسمی ‌اداره آموزش این اداره کل، برای

عموم مشتاقان به فراگیری هنرهای سنتی، سرآغاز نوینی بر تداوم این هنرها شد و در کنارآن کارگاه منبت و معرق به سرپرستی استاد سید کمال
 میرطیبی همچنان به فعالیت‌های هنری خود ادامه داد.


در طی سالیان، معرق همپای حرکت زمان پیشرفت کرد و تحولات و نوآوری‌های مختلفی در آن پدیدار شد. برای آشنایی با مسیر حرکت این هنر،

 باید به اولین کارگاه منبت و معرق اشاره کرد که در سال ۱۳۱۰ تحت سرپرستی استاد احمد امامی، تأسیس شد باید اشاره کرد و همچنین از

 اساتید متقدمی‌چون پرویز زابلی، عباس شه میرزادی، علی و خلیل امامی‌، و احمد رعنا یاد کرد. ابتدا اهم فعالیت آن کارگاه، منبت کاری بود و به

 تدریج در کنار آن هنر معرق نیز پای گرفت. این هنر در آغاز برای تزئین سطح میز، بوفه، در و تکیه گاه صندلی به کار برده می‌شد، و تنها نقش‌های 

اسلیمی ‌یا گره یا پنج رنگ محدود چوب‌های آبنوس، فوفل، گلابی، سنجد و توت مورد استفاده قرار می‌گرفت و گاه برای تنوع، از برش‌های خاتم

 برای اشباع نقش‌ها استفاده می‌کردند. رنگ خاتم‌ها به همان پنج رنگ فوق الذکر محدود بود و به خاتم چوبی شهرت داشت.

در آن ایام، شیوه معرق کاری در مقایسه با روش امروزی بسیار متفاوت بود و بیشتر به روش معرق هندی اجرا می‌شد. بدین طریق که هنرمندان

 ابتدا به وسیله  کارد مخصوص منبت، محل قرار گرفتن نقش‌ها را روی شیء مورد نظر مطابق طرح می‌کندند و سپس نقش‌ها را از چوب‌های رنگی

 به وسیله ی مته ای که اختصاص به تعمیر چینی داشت و سوهان‌های مخصوص و ارّه ای به نام چکی، دوربُری می‌کردند و در محل مقرر قرار
 می‌دادند.



comment نظرات ()